Zamknij menu
Button
Aktualności

Norwegia stawia tamę centrom danych. O dostępie do prądu zdecyduje „społeczna użyteczność”

Maciej BiegajewskiPrzez 9 Mins Read
Kolorowe drewniane domy nabrzeża Bryggen w Bergen z lampkami na szczytach dachów, odbijające się w wodzie. W tle zamglona góra i ciemne chmury.

Norwegia, która dzięki taniej energii z elektrowni wodnych i chłodnemu klimatowi stała się jednym z ulubionych adresów dla serwerowni, zaciąga hamulec. Państwowy operator sieci Statnett od poniedziałku nie przyjmuje nowych rezerwacji mocy dla centrów danych, a rząd chce wprowadzić koncesje, które objęłyby także obiekty już działające. Pierwszeństwo w dostępie do prądu mają mieć obronność, ochrona zdrowia i infrastruktura krytyczna. Centra wydobywające kryptowaluty rząd skreślił z góry.

Koniec zasady „kto pierwszy, ten lepszy”

Dotąd o dostępie do norweskiej sieci decydowała kolejność zgłoszeń. Operator miał obowiązek przyłączyć odbiorcę, a moc trafiała do tego, kto pierwszy ją zarezerwował. W poniedziałek 9 listopada władze uznały, że przy kolejce, która znacznie przekracza możliwości sieci, ta reguła przestała działać. Rano decyzję ogłosił Statnett, a chwilę później rząd przedstawił swój pakiet. Odpowiadają za niego minister cyfryzacji i administracji publicznej Torgeir Micaelsen oraz minister energetyki Terje Aasland.

Pakiet obejmuje kilka elementów:

  • Pauza w sieci: Statnett wstrzymał kolejne rezerwacje mocy dla centrów danych i rozpatrywanie nowych wniosków o zatwierdzenie ich parametrów technicznych. Pauza potrwa, aż operator opracuje dla serwerowni nowe wymagania, a zatwierdzi je regulator – według planu najpóźniej do 1 sierpnia 2027 r. Nie dotyczy obiektów już przyłączonych ani tych, które mają zatwierdzone wymagania techniczne.
  • Koncesje: rząd chce objąć nimi nowe i istniejące centra danych, z okresami przejściowymi dla branży. Najpierw przeanalizuje to rozwiązanie (rozważy też inne formy regulacji), a jego główne zasady przedstawi jesienią 2027 r.
  • Wymagania: rząd rozważy warunki dotyczące cyberbezpieczeństwa i gotowości na sytuacje kryzysowe oraz takie, które zapewnią niezbędną moc obliczeniową dla AI w Norwegii, krajach nordyckich i Europie. Centra danych wydobywające kryptowaluty nie będą uznawane za społecznie użyteczne.
  • Nowe reguły dostępu do sieci: pierwszeństwo mają dostać odbiorcy niezbędni do funkcjonowania społeczeństwa, w tym mniejsze serwerownie wspierające funkcje krytyczne. Rząd zmodernizuje też obowiązek przyłączania odbiorców, a ministerstwo energetyki szybko zmieni przepisy, by Statnett mógł stawiać centrom danych własne warunki.
  • Koszty, energia i kapitał: duzi nowi odbiorcy mają w większym stopniu płacić za rozbudowę sieci i koszty jej pracy. Rząd chce też rozmawiać z branżą o tym, jak mogłaby na zasadach komercyjnych budować własne źródła energii, np. morskie farmy wiatrowe czy elektrownie gazowe z wychwytem i składowaniem CO2, i przeanalizuje modele udziału państwa w szczególnie ważnych projektach.

„Nie chcemy w Norwegii wszystkich rodzajów centrów danych” – podkreśla Micaelsen. Według NRK minister wymienia jako przykłady obiektów społecznie użytecznych centra danych obsługujące wojsko, policję i służby ratunkowe, ochronę zdrowia oraz infrastrukturę krytyczną, np. sieci komórkowe i system finansowy.

Statnett uzasadnia pauzę bezpieczeństwem systemu. Centra danych różnią się od tradycyjnych dużych odbiorców: ich obciążenie jest sterowane oprogramowaniem i potrafi gwałtownie się zmieniać, a same obiekty są bardziej wrażliwe na zakłócenia w sieci. Nowe wymagania mają określić m.in., jak szybko serwerownia może zmieniać pobór mocy i w jakich sytuacjach nie może odłączać się od sieci podczas awarii. Spółka podkreśla, że nie jest to ogólne wstrzymanie przyłączeń centrów danych – tego domagała się część polityków.

Dlaczego kraj z nadwyżką prądu musi go dzielić?

Na pierwszy rzut oka decyzja wygląda paradoksalnie. Norwegia produkuje rocznie ok. 15 TWh prądu więcej, niż zużywa, a centra danych odpowiadają za ok. 2,5% krajowego popytu – wynika z danych przytaczanych przez Reuters. W 2025 r. serwerownie pobrały ok. 3,3 TWh. To tyle, ile przez rok zużywa ponad 200 tys. norweskich gospodarstw domowych (domy ogrzewa się tam głównie prądem), i zarazem cztery razy więcej niż jeszcze kilka lat temu.

Prawdziwym problemem jest kolejka. Według Statnett centra danych mają:

  • 800 MW mocy już przyłączonej,
  • 4,2 GW mocy zarezerwowanej,
  • 9,1 GW w kolejce po przyłączenie,
  • 18 GW w kolejnych zapytaniach do Statnett.

Dla porównania: szczytowe zapotrzebowanie całej Norwegii to nieco ponad 25 GW. Tylko w tym roku Statnett dostał zapytania o przyłączenie ok. 26 GW nowego poboru, z czego trzy czwarte dotyczyło serwerowni – wynika z danych przedstawionych na konferencji. Centra danych zajmują już mniej więcej połowę mocy zarezerwowanej w sieci dla nowych projektów.

Pod koniec października regulator NVE wyliczył, że jeśli powstaną wszystkie centra danych z przyznanymi już przyłączami, w 2035 r. mogą one zużywać ok. 25 TWh rocznie. To więcej niż cała dzisiejsza nadwyżka. NVE ostrzega, że dalszy wzrost w tym tempie mógłby oznaczać deficyt energii i wyższe ceny.

Aasland przyznaje wprost, że budowa tylu elektrowni i linii, by zaspokoić wszystkich chętnych, nie jest ani możliwa, ani pożądana.

Konflikty widać już w praktyce. Wcześniej w tym roku Statnett odmówił dodatkowej mocy bazie marynarki wojennej Ramsund w okręgu Troms, która od 2029 r. ma obsługiwać nowe okręty podwodne typu 212CD. Sieć nie miała wolnej przepustowości, a przepisy nie pozwalały dać wojsku pierwszeństwa przed innymi klientami. Według PAP moc w regionie zarezerwowali wcześniej lokalni operatorzy centrów danych. Już w kwietniu Statnett czasowo wstrzymał w niemal całej północnej Norwegii rezerwacje mocy dla każdego nowego poboru powyżej 5 MW.

Do tego dochodzi pytanie o korzyści. Według analizy przygotowanej dla resortu cyfryzacji centra danych wytworzyły w 2025 r. bezpośrednio ok. 3,2 mld koron (ok. 345 mln dolarów) wartości dodanej, co odpowiada ok. 600 pełnym etatom.

AI ściągnęło na północ gigantów

Globalnie głównym motorem wzrostu zapotrzebowania serwerowni na prąd jest dziś sztuczna inteligencja. Według Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA) centra danych zużyły w 2024 r. ok. 415 TWh, czyli ok. 1,5% światowej energii elektrycznej, a do 2030 r. ich zapotrzebowanie ma się ponad podwoić, do ok. 945 TWh. Norwegia z tanim, odnawialnym prądem i chłodnym klimatem była dla inwestorów naturalnym kierunkiem, a jej rząd sam przyznaje, że centra danych są niezbędne, by bezpiecznie rozwijać i wykorzystywać AI.

Latem 2025 r. OpenAI, brytyjska firma Nscale i norweski koncern Aker ogłosiły Stargate Norway – europejską odnogę projektu Stargate. Kampus pod Narvikiem miał na start dostać 230 MW, a OpenAI miało odbierać ok. połowy mocy. W kwietniu 2026 r. OpenAI wycofało się jednak z bezpośredniego zakupu mocy, a jego miejsce zajął Microsoft. Gigant z Redmond rozszerzył umowę z Nscale o ponad 30 tys. układów Nvidia Vera Rubin, a OpenAI ma korzystać z tej infrastruktury za jego pośrednictwem.

W Skien na południu kraju centrum danych buduje Google, któremu Statnett przydzielił 240 MW. Pierwszy etap jest gotowy, drugi powstaje. Władze Skien przyznają w rozmowie z NRK, że kolejne fazy mogą stanąć, jeśli nie spełnią wymogów koncesyjnych, a Google odpowiada, że na razie nie wiadomo, co dalej.

W tle jest też pytanie o suwerenność. Według norweskiej Rady Technologicznej (Teknologirådet) ok. 90% pojemności centrów danych w Norwegii należy do zagranicznych firm, a rząd podkreśla, że serwerownie mają zwiększać cyfrową niezależność kraju.

Rząd zmienił zdanie w trzy miesiące

Jeszcze w sierpniu norweski resort cyfryzacji odrzucał pomysł koncesji. Jak przypomina TV2, przekonywał wtedy, że oznaczałyby więcej biurokracji, niepotrzebną niepewność dla branży i trudności w zarządzaniu. Od września ministerstwem kieruje Micaelsen, a presja w parlamencie rosła: pod koniec października skrajnie lewicowa partia Rødt zapowiedziała wniosek o wstrzymanie budowy nowych centrów danych. Dla części partii, m.in. Rødt i Partii Centrum, poniedziałkowy pakiet to za mało – chciały one całkowitego wstrzymania nowych inwestycji do czasu wprowadzenia nowych zasad.

Branża przyjęła zapowiedzi chłodno. Øystein Eriksen Søreide, prezes Abelii – zrzeszenia firm technologicznych w ramach norweskiej konfederacji pracodawców NHO – ostrzega przed „politycznym i biurokratycznym chaosem”. W ocenie Abelii rząd idzie dalej, niż musiał, a zapowiedziane kroki – zwłaszcza objęcie nowymi zasadami działających już obiektów – mogą zaszkodzić reputacji Norwegii jako bezpiecznego miejsca do inwestowania. Organizacja Norsk datasenterindustri przypomina, że w norweskie centra danych co miesiąc trafiają miliardy koron.

Nie tylko Norwegia

Serwerownie zderzyły się z możliwościami sieci także gdzie indziej. W Irlandii centra danych odpowiadały w 2025 r. za 23% krajowego zużycia prądu, a od 2021 r. obowiązywało tam faktyczne moratorium na nowe przyłącza (o ostrzeżeniach irlandzkich operatorów pisaliśmy już w 2024 r.). W grudniu 2025 r. Irlandia zdecydowała się je znieść, ale nowe obiekty muszą pokrywać co najmniej 80% rocznego zapotrzebowania energią ze źródeł odnawialnych.

W Polsce operator sieci przesyłowej PSE dostał wnioski o przyłączenie centrów danych o łącznej mocy rzędu 150–200 GW, czyli wielokrotnie większej niż szczytowe zapotrzebowanie całego kraju. Po wprowadzeniu zaliczki na poczet opłaty przyłączeniowej i opłaty za złożenie wniosku zostało ich kilkanaście. Jak podaje portal Gramwzielone.pl, PSE wydały dla centrów danych warunki przyłączenia o łącznej mocy ponad 6 GW, a w projekcie planu rozwoju sieci zakładają ok. 3,5 GW mocy serwerowni w 2036 r. i ok. 5 GW w 2040 r.

Każdy z tych krajów stosuje inny filtr. Polska odsiewa spekulacyjne projekty pieniędzmi, Irlandia wymaga zielonej energii, a Norwegia wprowadza kryterium korzyści dla społeczeństwa. Cel jest ten sam: oddzielić realne inwestycje od spekulacji i zdecydować, komu przypadnie ograniczona moc.

Co to oznacza w praktyce?

Dla firm korzystających z AI to sygnał, że moc obliczeniowa nie jest zasobem bez dna. Za każdym modelem stoją serwerownie, a za nimi przyłącza do sieci, które coraz częściej rozdziela państwo według własnych priorytetów. To może wpływać na ceny i dostępność usług AI w Europie oraz na to, gdzie dostawcy chmury będą lokować nowe moce.

Ważne: pauza Statnett nie dotyczy już przyłączonych centrów danych ani obiektów z zatwierdzonymi wymaganiami technicznymi, więc usługi świadczone dziś z Norwegii działają bez zmian. Niepewność dotyczy rozbudowy i nowych inwestycji. Firmy, które wybierają dostawców chmury lub kolokacji m.in. ze względu na zieloną energię z Północy, powinny pytać, czy dany obiekt ma zapewnioną moc na kolejne lata i jak przygotowuje się do koncesji.

Przez ostatnie lata wyścig AI opisywano głównie językiem chipów: kto zdobędzie więcej układów Nvidii. Norwegia przypomina, że równie wąskim gardłem jest gniazdko. Skoro miejsca w sieci zaczyna brakować nawet w kraju z nadwyżką energii, pytanie o to, kto dostanie prąd, przestaje być techniczne i staje się polityczne. Norwegowie odpowiadają na nie wyjątkowo wprost: wojsko, szpitale i system finansowy przed kryptowalutami, a moc obliczeniowa dla AI ma służyć Norwegii i Europie. Podobne pytanie prędzej czy później usłyszy każdy kraj, który chce przyciągać inwestycje w AI. Również Polska.

Źródła:

Photo by Michael Fousert on Unsplash

Specjalista marketingu i edukator, który przybliża praktyczne zastosowania sztucznej inteligencji. Na BeAIware pisze i rozmawia o tym, jak świadomie korzystać z AI w pracy i biznesie, oddzielając realne możliwości od marketingowych obietnic. Współtwórca Portu Idei – społeczności skupionej wokół biznesu, technologii i marketingu w Elblągu.

Add A Comment
Leave A Reply